Rzeczy we mnie dojrzewają.

Rozmowa z projektantem Olkiem Oniszhem o pracy w rytmie sinusoidy, notowaniu strzałkami i spływie Wisłą.

Rozmawia:
Bożena Kowalkowska
Publikacja:
Things ripen within me.

Powiedz na początek syntetycznie, czym się zajmujesz.

Pracuję z drewnem. Ale tak, żeby zrobić z niego coś wartościowego. Profesjonalnie zajmuję się tym od mniej więcej 12 lat – wtedy zdecydowałem, że robię już tylko to. Pierwsze dwa lata to była ciężka nauka, totalny hardkor, trochę żywioł. Kupowanie książek, jeżdżenie po zakładach, skakanie z pracowni do pracowni, krótki epizod w stolarni.

Jak na to wpadłeś? Miałeś w rodzinie taką historię?

Nie, chociaż mam rzemieślnicze tradycje – mój dziadek jeszcze przed wojną był zegarmistrzem. Studiowałem architekturę i w trakcie studiów spędzałem czas głównie w modelarni. Dosyć szybko zdałem sobie sprawę, że praca w biurze byłaby dla mnie dramatem.

Naprawdę lubię ludzi, ale codzienna praca zespołowa to nie dla mnie. Wolę się z ludźmi spotykać, gadać, dyskutować. Zawsze też lubiłem być odpowiedzialny za wszystko. Lubię panować nad projektem od samego początku: wybrać surową deskę z korą i doprowadzić ją do skończonej formy. Mógłbym jeszcze pójść i ściąć to drzewo, ale chyba już nie potrzebuję (śmiech).

Ty to jeszcze traktujesz jako pracę?

Jak coś lubisz, przestajesz traktować to jako pracę. To się staje czynnością życiową, jak oddychanie. Po prostu to robisz.

Pracujesz na zamówienie czy robisz swoje rzeczy?

Długo pracowałem jak architekt: klient, projekt, realizacja. Zrobiłem w ten sposób rzeczy, których sam bym nigdy nie zrobił, ale kompromis z klientem czasami mnie uwierał. Chciałem robić swoje rzeczy i długo potrzebowałem, żeby wyjść z własnym językiem.

A to krzesło? Ktoś je zamówił?

Zrobiłem je na wystawę i zostało. Wiele osób chciało je kupić, ale go nie sprzedałem. To pierwsze z serii, trzymam je jako pierwowzór. Może kiedyś się go pozbędę.

Ile czasu zajmuje ci praca nad takim projektem?

Tygodnie, miesiące. Teraz myślę, żeby powtarzać te rzeczy w wariacjach, układam sobie serie. Za tobą w pudłach są jeszcze dwa krzesła, wróciły z wystawy. Są inne. Potem z tymi seriami dialoguję – wrócę do krzesła i będę miał do niego jeszcze inne podejście.

Spotykam cię w momencie sukcesu. Twoje rzeczy są na wystawach, trafiają do galerii.

Chyba nigdy nie mógłbym myśleć o sobie w kategoriach sukcesu, bo to by oznaczało koniec. Dla mnie najważniejsze jest nastawienie, a nie rezultaty. Każdą rzecz chciałbym ulepić od nowa, udoskonalić. Trochę biologicznie do tego podchodzę: z projektu na projekt widać fazę rozwoju – coś się bardziej wykrzywia, zmiękcza, wyostrza.

Na pewno jest coraz większe zainteresowanie. Zależy mi, żeby te rzeczy trafiały do ludzi, którym chodzi o relację z przedmiotem. Sam mam w domu mało rzeczy, nie lubię się otaczać przedmiotami. Jeśli już, to takimi, które mi się z czymś wiążą.

A jednak robisz kolejne.

Przez artystyczną formę mebla się wyrażam. I podoba mi się, że to jest mebel, bo ludzie na tym siadają, dotykają tego. Rzeźby są pod tym względem straszne – niczego nie wolno dotykać, biją po łapkach. Mebel można codziennie obserwować, siadać na nim, kłaść się. To jest super.

Mieszkasz i pracujesz w wyjątkowej przestrzeni. Łatwo się rozproszyć?

Bardzo łatwo, ale doszedłem do etapu, w którym prokrastynacja przestała mnie frustrować. Kiedyś miałem dużo poczucia winy, że odkładam rzeczy na później. Na początku pracowałem codziennie od godziny do godziny, ale to okazało się wycieńczające. Teraz nie jeżdżę do pracowni, tylko schodzę do niej po schodach. Pracuję tyle, ile starcza mi mocy kreatywnej, a kiedy się kończy, przestaję i idę do lasu.

Zaufałeś sobie.

Nie do końca, bo cały czas sam ze sobą negocjuję. Czasem natrafiam na kilka dużych problemów naraz i czuję, że wszystko się zaciska. Wtedy po prostu to puszczam i przez dzień, dwa nic nie powstaje.

Wczoraj tak miałem – kilka problemów projektowo-technicznych, kiepsko mi szło. Dziś obudziłem się o 4.50 i pomyślałem: „Okej, wiedziałem, że tak będzie: kortyzol”. Trochę poczytałem, poleżałem, wszystko sobie poukładałem i znowu zasnąłem. Obudziłem się później niż zwykle, ale z rozwiązanymi problemami.

Czyli nie trzeba się ciągle dociskać.

Nie trzeba! Bo mózg pracuje cały czas. Nieustannie coś projektuję w głowie, fantazjuję, obserwuję. Idę na spacer z psami, widzę różne rzeczy i wyobrażam sobie, jak wyglądałyby w formie, którą akurat robię.

A potem w pracowni myślę: „O cholera, przecież to jest to, co widziałem za zakrętem”.

Wall

Wall

Kalendarz ścienny
  • Biały
Cena regularna 145,00 zł
Cena promocyjna 145,00 zł

Jak w takim razie rytmizujesz sobie dzień?

Z drewnem trzeba mieć dużo pokory, nie można cisnąć na siłę. To niebezpieczna robota, a sam materiał trzeba traktować z pewnym namaszczeniem. Jeśli chce się zrobić coś pięknego, nie można tego wymęczyć.

Najważniejsze rzeczy – wycinanie, pracę nad szczegółem, nad krzywizną – zostawiam sobie na rano, kiedy jestem świeży. Często cały dzień rezerwuję na kilka cięć, żeby spokojnie podejść. Jestem nerwus, więc do pewnych rzeczy muszę się nastawić. Jak już zaskoczy, potrafię bardzo ciężko pracować przez tydzień, dwa, non stop.

Hiperfokus?

Tak, ale on się pojawia i znika. Nie można go wymusić, trzeba się dostrajać. Dużo pracuję na feedbacku: robię modele, skanuję je do komputera, wprowadzam korekty, szkicuję ręcznie, przeskakuję z medium do medium. I wtedy jestem gotów na ciężką robotę.

Masz rytuały związane z pracą?

Zależy od etapu. Ostrzę narzędzia, coś oczyszczam, słucham muzyki z małego głośniczka. Chyba bardziej mam rytuały kończenia pracy niż zaczynania.

A potem odpoczywasz?

Bardzo dużo. Muszę odpoczywać codziennie. Gdy tracę impet, biorę psa i idę na pół godziny do lasu albo nad rzekę się wykąpać. Potem coś zjem, wypiję kawę i wracam. To świetnie współgra z naturą tej pracy, bo tu wszystko powstaje etapami. Czasem coś kleję i trzeba odczekać kilka godzin.

Gdybym pracował od ósmej do szesnastej, po kilku godzinach zrobiłbym wszystko, co można. A tak rano robię swoje, potem pół dnia robię, co chcę, a od osiemnastej do dwudziestej robię rzeczy, na które w zwykłej pracy straciłbym dwa dni.

Jak robisz notatki?

Przestałem zapisywać ręcznie, bo nie jestem w stanie siebie rozczytać. Jedyne, co potrafię rozczytać, to strzałka (śmiech). Szkicuję, potem na tych szkicach robię kolejne szkice. Zamiast pisać, rysuję strzałkę, że to jest fajne, że tu coś mi się udało.

Skojarzenia i rzeczy, które łączą się z projektem, zapisuję w telefonie. Czasem wracam do starych notatek i nagle okazuje się, że dwa projekty to właściwie jeden.

Masz do tego aplikację?

Nie, zwykłe notatki. Noszę ze sobą klasyczną Nokię – można do mnie zadzwonić albo napisać SMS-a. Smartfon mam bez karty, działa tylko na Wi-Fi i zostaje w domu. Piszę na nim maile, robię notatki. Funkcjonuję tak od ponad dwóch lat. Lepiej się chodzi bez pokusy fotografowania. Mam w chmurze kilkadziesiąt tysięcy zdjęć i nigdy do nich nie wracam.

W pracowni na ścianie wisi kalendarz.

Tak, zapisujemy w nim między innymi, kiedy są śmieci: bio, zmieszane, plastiki. Marysia, moja żona, zapisuje tam dużo rzeczy.

Twój sposób ewidentnie działa.

Próbuję. Tylko trzeba to sobie codziennie powtarzać, bo jest presja, żeby wyglądało to inaczej. Co chwilę ktoś pyta, czy mam kolejną aplikację. „No to załóż koniecznie, bo słuchaj…”. Stworzyłem sobie jakiś komfort. Chodzi głównie o to, żeby nie robić niczego wbrew sobie i się nie zajechać.

A gdy przychodzi tydzień, w którym nic nie powstaje?

To jest okej, tylko nie wolno sobie dopowiadać na ten temat historii. A my cały czas je sobie opowiadamy. Ktoś mi powie, na przykład teściowa: „Ostatnio widzę, że mało pracujesz”. Ona nie chce źle, trochę się martwi, bo pracuje w innym systemie. A ja zaraz opowiadam sobie, że może rzeczywiście trzeba być bardziej wydajnym.

Najlepiej sobie powiedzieć: dobra, to jest taki czas, rzeczy we mnie dojrzewają, zaraz będę robił.

Na ile pomaga ci miejsce, w którym mieszkasz i pracujesz?

Mam tu tak, jak chciałem mieć. Chciałem być schowany. Żeby dom był malutki, żeby go nie było widać, żeby był sprzężony z otoczeniem, a wokół było dziko.

Marysia urządziła wnętrze domu, a ja zaprojektowałem pracownię – wszystkie lampy, elektrykę. W poprzedniej pracowni przez dziesięć lat pracowałem bez ogrzewania, grzałem się kozą. Tutaj mam ogląd całości: maszyny, drewno, deski. Nawet jak coś robię, kątem oka rejestruję inne rzeczy. To otoczenie jest częścią mojej pracy. Pracownia jest taka, jaki ja jestem. Lubię też pracować trochę jak w jaskini. Jest jasno, ale garażowo – to światło sprzyja skupieniu.

Nie tęsknisz za miastem?

Nie. Niedawno byliśmy służbowo w Berlinie i Mediolanie. Ciekawe, ładne miasta, ale po powrocie musiałem tydzień odpoczywać. W mieście cały czas na siebie patrzymy, a to przecież nie są obojętne spojrzenia. Kiedyś było to rzadkie, intensywne przeżycie, a teraz mamy to non stop. Lubię spotkać się ze znajomymi raz na jakiś czas, ale potem naprawdę starcza mi tej dopaminy na długo.

A co robisz dla przyjemności?

Mało wyjeżdżamy. Potrzebuję wody i słońca, a jeśli mam je tutaj, to jest super. Mam las, rzekę, jeździmy na wieś, tam jest łódź. Ostatnio z przyjacielem przepłynąłem 45 kilometrów Wisłą. Płynęliśmy dwa dni, nocowaliśmy na wyspie. Patrzysz na te krajobrazy i jeszcze przez dwa dni dochodzisz do siebie po tych przeżyciach estetycznych. Nie wiem, czy to odpoczynek, czy przygotowanie do pracy, czy wszystko jest częścią jednej całości.

Nie ma podziału na życie i pracę.

Chciałbym, żeby tak było. Żeby tego cały czas nie dzielić i nie nazywać: to jest tym, a to tamtym. Czas to coś subiektywnego, coś, co się po prostu z tobą dzieje. Fajnie, kiedy nie jest ponazywany i pocięty.